Σύντομη απάντηση
Από τις 24.07.2026, το Άρθρο 199 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026), όπως τροποποιήθηκε με το Άρθρο 56 του ν. 5322/2026, ΦΕΚ Α΄ 117/24.07.2026, επιτρέπει κατ' εξαίρεση την αλλαγή χρήσης σε κατοικία ανεξαρτήτως των ισχυουσών χρήσεων γης: εντός σχεδίου ή οικισμού με δύο νέα εδάφια στην παρ. 3, και εκτός σχεδίου με τη νέα παρ. 3Α. Οι περιπτώσεις αυτές εξαιρούνται από τον κανόνα της παρ. 2 ότι δεν απαιτείται οικοδομική άδεια, και η βραχυχρόνια μίσθωση απαγορεύεται για τουλάχιστον πέντε έτη.
Τι ισχύει σήμερα
- Διάταξη
- Άρθρο 199 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026)
- Τελευταία τροποποίηση
- Άρθρο 56 του ν. 5322/2026 (ΦΕΚ Α΄ 117/24.07.2026)
- Τελευταίος έλεγχος
Από τις 24.07.2026, το Άρθρο 199 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026, ΦΕΚ Α΄ 88/08.06.2026) επιτρέπει κατ’ εξαίρεση την αλλαγή χρήσης σε κατοικία ανεξαρτήτως των ισχυουσών χρήσεων γης. Την αλλαγή έφερε το Άρθρο 56 του ν. 5322/2026 (ΦΕΚ Α΄ 117/24.07.2026). Η σελίδα δείχνει τι προστέθηκε εντός και εκτός σχεδίου, τι απαιτείται σε κάθε περίπτωση και ποια σημεία του κειμένου μένουν ανοιχτά.
Ποια διάταξη ισχύει στις 11.11.2026
Ισχύει το Άρθρο 199 του Κώδικα, όπως διαμορφώθηκε με το Άρθρο 56 παρ. 1 του ν. 5322/2026. Ο ν. 5322/2026 ισχύει από τη δημοσίευσή του στις 24.07.2026 (Άρθρο 99). Το Άρθρο 199 κωδικοποιεί το Άρθρο 5 του ν. 4067/2012 (ΝΟΚ), κατά το Παράρτημα Β΄ του Κώδικα.
Το Άρθρο 56 έκανε τρεις αλλαγές στο Άρθρο 199: πρόσθεσε μια εξαίρεση στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2, δύο νέα εδάφια στο τέλος της παρ. 3 και μια νέα παρ. 3Α. Το Άρθρο 57 του ίδιου νόμου πρόσθεσε στον Κώδικα το Άρθρο 199Α, για κατοικίες σε ακίνητα του Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας.
Νεότερη τροποποίηση του Άρθρου 199 δεν εντοπίσαμε σε κανένα φύλλο ΦΕΚ Α΄ από το 118/2026 έως και το 185/09.11.2026, το νεότερο φύλλο Α΄ που βρήκαμε δημοσιευμένο στις 11.11.2026.
Ο γενικός κανόνας που δεν άλλαξε: Άρθρο 199 παρ. 1 και 2
Η χρήση αλλάζει μόνο όταν η νέα χρήση επιτρέπεται στην περιοχή. Η παρ. 1 επιτρέπει τη μεταβολή της χρήσης κτιρίου ή μέρους του «μόνον αν η νέα χρήση προβλέπεται από τις οικείες πολεοδομικές διατάξεις», με την επιφύλαξη των επόμενων παραγράφων.
Το αν χρειάζεται οικοδομική άδεια εξαρτάται από το τι μεταβάλλεται:
- Απαιτείται οικοδομική άδεια και ενημέρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου όταν επέρχεται αλλαγή προς το δυσμενέστερο στα στοιχεία του διαγράμματος δόμησης ή στα φορτία σχεδιασμού της στατικής μελέτης, ή αλλαγή των μηχανολογικών εγκαταστάσεων ως προς τις διελεύσεις τους από άλλους ορόφους ή κοινόχρηστους χώρους (παρ. 1).
- Αρκεί η ενημέρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου όταν ο χώρος έχει οικοδομική άδεια με συγκεκριμένη χρήση, η νέα χρήση προβλέπεται από τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις και δεν επέρχονται οι αλλαγές της παρ. 1 (παρ. 2).
Ο ν. 5322/2026 πρόσθεσε στην παρ. 2 τις λέξεις «εξαιρουμένων των περιπτώσεων των δύο τελευταίων εδαφίων της παρ. 3 και της παρ. 3Α». Οι νέες περιπτώσεις αλλαγής χρήσης σε κατοικία εξαιρούνται δηλαδή από τον κανόνα ότι δεν απαιτείται οικοδομική άδεια.
Εντός σχεδίου ή οικισμού: τα δύο νέα εδάφια της παρ. 3
Εντός εγκεκριμένου σχεδίου ή οικισμού, η αλλαγή χρήσης σε κατοικία επιτρέπεται πλέον κατ’ εξαίρεση και όταν οι χρήσεις γης της περιοχής δεν την προβλέπουν. Το πρώτο νέο εδάφιο ορίζει: «Σε περίπτωση που πρόκειται για αλλαγή χρήσης σε κατοικία κτιρίων εντός εγκεκριμένου σχεδίου ή οικισμού, αυτή είναι επιτρεπτή, κατ’ εξαίρεση και ανεξαρτήτως των ισχυουσών χρήσεων γης και σε περίπτωση που έχει χορηγηθεί παρέκκλιση, εφόσον αυτή έχει χορηγηθεί έως και τις 31 Δεκεμβρίου 2025.»
Το δεύτερο προσθέτει έναν όρο: «Προ της έκδοσης οικοδομικής άδειας για ανάπτυξη της νέας χρήσης απαιτείται θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.»
Τα υπόλοιπα εδάφια της παρ. 3 δεν άλλαξαν. Σε νομίμως υφιστάμενα κτίρια εντός σχεδίου ή οικισμού, η αλλαγή χρήσης γίνεται σύμφωνα με το ρυμοτομικό σχέδιο και τις χρήσεις γης της περιοχής, ανεξάρτητα από τους όρους δόμησης. Για κτίρια με παρέκκλιση, η αλλαγή χρήσης καθ’ υπέρβαση των ισχυόντων όρων δόμησης επιτρέπεται εφόσον η παρέκκλιση έχει χορηγηθεί πριν από τις 09.12.2020.
Εκτός σχεδίου: η νέα παρ. 3Α
Εκτός σχεδίων πόλεως και εκτός ορίων οικισμών, η αλλαγή χρήσης νομίμως υφιστάμενου κτιρίου σε κατοικία επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση, μία φορά και μέσα στο υφιστάμενο κέλυφος. Η περ. α΄ της παρ. 3Α την επιτρέπει ανεξαρτήτως των ισχυουσών χρήσεων γης, των γενικών ή ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης και των ειδικών χωροταξικών, πολεοδομικών ή αναπτυξιακών καθεστώτων που διέπουν το ακίνητο. Θέτει τρία όρια:
- Η αλλαγή επιτρέπεται μία μόνο φορά.
- Αφορά αποκλειστικά το σύνολο ή μέρος του νομίμως υφιστάμενου κελύφους του κτιρίου.
- Δεν συνεπάγεται, σε καμία περίπτωση, αύξηση όγκου, δόμησης ή κάλυψης.
Η δυνατότητα διατηρείται και αν η περιοχή πολεοδομηθεί αργότερα ή ενταχθεί σε εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο.
Η περ. β΄ επεκτείνει τον κανόνα σε κτίρια για τα οποία έχουν χορηγηθεί παρεκκλίσεις καθ’ υπέρβαση των ισχυόντων όρων δόμησης, εφόσον χορηγήθηκαν έως και τις 31.12.2025. Στην ίδια περίπτωση ορίζονται δύο προϋποθέσεις: θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής πριν από την έκδοση της οικοδομικής άδειας, και ειδικό ανταποδοτικό τέλος «ίσου με το πέντε τοις εκατό (5%) της αντικειμενικής αξίας της γης που αντιστοιχεί στο ακίνητο». Η αξία προσδιορίζεται κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης. Το τέλος καταβάλλεται εφάπαξ στο Πράσινο Ταμείο, πριν από την έκδοση της σχετικής οικοδομικής άδειας ή έγκρισης αλλαγής χρήσης, και δεν συμψηφίζεται με άλλα τέλη ή εισφορές.
Κατά την περ. γ΄, η παρ. 3Α εφαρμόζεται και σε κτίρια για τα οποία έχει περαιωθεί η διαδικασία του ν. 4178/2013 και του ν. 4495/2017. Κατά την περ. δ΄, κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών μπορεί να εξειδικεύει τη διαδικασία και τα δικαιολογητικά.
Τι απαιτείται σε κάθε περίπτωση
Ο πίνακας συγκεντρώνει όσα ορίζει ρητά το κείμενο για τις τρεις περιπτώσεις:
| Περίπτωση | Διάταξη | Τι ορίζει το κείμενο |
|---|---|---|
| Εντός σχεδίου ή οικισμού, η κατοικία προβλέπεται από τις χρήσεις γης | παρ. 1 έως 3 | Οικοδομική άδεια μόνο όταν επέρχονται οι αλλαγές της παρ. 1, αλλιώς ενημέρωση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου |
| Εντός σχεδίου ή οικισμού, κατ’ εξαίρεση των χρήσεων γης | παρ. 3, δύο τελευταία εδάφια | Εξαιρείται από τον κανόνα της παρ. 2 ότι δεν απαιτείται οικοδομική άδεια. Θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής πριν από την οικοδομική άδεια |
| Εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών | παρ. 3Α | Εξαιρείται από τον κανόνα της παρ. 2 ότι δεν απαιτείται οικοδομική άδεια. Μία φορά, μέσα στο νόμιμο κέλυφος, χωρίς αύξηση όγκου, δόμησης ή κάλυψης. Γνωμοδότηση και τέλος 5% κατά την περ. β΄ |
Σε κάθε μεταβολή χρήσης ισχύει και η παρ. 4: διασφαλίζεται υποχρεωτικά η προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία και των εμποδιζόμενων ατόμων στους κοινόχρηστους χώρους του κτιρίου, εφόσον δεν θίγεται ο φέρων οργανισμός. Αλλιώς η κατασκευή θεωρείται αυθαίρετη.
Βραχυχρόνια μίσθωση: απαγόρευση για πέντε έτη
Οι κατοικίες που προκύπτουν με τις νέες διατάξεις δεν μισθώνονται βραχυχρόνια για τουλάχιστον πέντε έτη. Το Άρθρο 56 παρ. 2 του ν. 5322/2026 απαγορεύει τη βραχυχρόνια μίσθωση της παρ. 1 του άρθρου 111 του ν. 4446/2016 για τις κατοικίες του τελευταίου εδαφίου της παρ. 3 και της παρ. 3Α του Άρθρου 199, για διάστημα «τουλάχιστον πέντε (5) ετών από τη συντέλεση της αλλαγής χρήσης σε κατοικία».
Η απαγόρευση βρίσκεται στον ν. 5322/2026, όχι στο κείμενο του Άρθρου 199. Όποιος διαβάζει μόνο τον Κώδικα δεν τη βλέπει.
Τρία σημεία που το κείμενο αφήνει ανοιχτά
Το κείμενο δέχεται περισσότερες από μία αναγνώσεις σε τρία σημεία. Τα σημειώνουμε ως ερωτήματα, όχι ως απαντήσεις:
- Παρ. 3, πρώτο νέο εδάφιο. Η εξαίρεση από τις χρήσεις γης αφορά όλα τα κτίρια εντός σχεδίου ή οικισμού, ή μόνο όσα έχουν παρέκκλιση χορηγημένη έως τις 31.12.2025; Η φράση «και σε περίπτωση που έχει χορηγηθεί παρέκκλιση» διαβάζεται και με τους δύο τρόπους.
- Παρ. 3Α περ. β΄. Η γνωμοδότηση και το τέλος 5% αφορούν κάθε αλλαγή χρήσης της παρ. 3Α, ή μόνο τα κτίρια με παρέκκλιση; Οι δύο προϋποθέσεις είναι γραμμένες μέσα στην περ. β΄, όμως το τέλος ορίζεται ως προϋπόθεση «για την έγκριση της αλλαγής χρήσης» γενικά.
- Η κοινή υπουργική απόφαση της περ. δ΄. Ο έλεγχός μας καλύπτει το ΦΕΚ Α΄. Αν η απόφαση έχει εκδοθεί, δημοσιεύεται στο ΦΕΚ Β΄, και δεν την έχουμε ελέγξει.
Πριν συμβουλεύσετε ιδιοκτήτη, επιβεβαιώνετε τα τρία σημεία με την υπηρεσία δόμησης.
Πηγές
- Συγγραφή
- Δημοσθένης Κανελάκης, Co-Founder & COO
Εργαλείο πληροφόρησης, όχι νομική συμβουλή. Η επαγγελματική ευθύνη παραμένει στον μηχανικό.