Σύντομη απάντηση
Έως και τις 31.03.2028 υπάγονται μόνο αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης των κατηγοριών 1 έως 4 που πραγματοποιήθηκαν μέχρι τις 28.07.2011, κατά το Άρθρο 389 παρ. 1 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026), ΦΕΚ Α΄ 88/08.06.2026. Οι κατηγορίες ορίζονται στο Άρθρο 383. Η κατηγορία 5 δεν υπάγεται με τον γενικό κανόνα. Το πρόστιμο καταβάλλεται προσαυξημένο, και το κείμενο δεν ορίζει ποσοστό προσαύξησης για υπαγωγές μετά τις 31.03.2026.
Τι ισχύει σήμερα
- Διάταξη
- Άρθρα 383 και 389 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026)
- Τελευταία τροποποίηση
- Χωρίς τροποποίηση
- Τελευταίος έλεγχος
Έως και τις 31.03.2028 υπάγονται μόνο αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης των κατηγοριών 1 έως 4 που πραγματοποιήθηκαν μέχρι τις 28.07.2011, κατά το Άρθρο 389 παρ. 1 του Κώδικα Χωροταξίας - Πολεοδομίας (ν. 5306/2026, ΦΕΚ Α΄ 88/08.06.2026). Η σελίδα δείχνει τις πέντε κατηγορίες του Άρθρου 383, τι μένει ανοιχτό έως το 2028, πώς προσαυξάνεται το πρόστιμο και ένα σημείο όπου το κείμενο δεν δίνει ποσοστό.
Ποια διάταξη ισχύει στις 11.11.2026
Ισχύουν τα Άρθρα 383 και 389 του Κώδικα, όχι πλέον τα Άρθρα 96 και 102 του ν. 4495/2017. Στο Παράρτημα Β΄ του Κώδικα, το Άρθρο 96 του ν. 4495/2017 αντιστοιχεί στο Άρθρο 383 και το Άρθρο 102 στο Άρθρο 389, και οι κωδικοποιούμενες διατάξεις καταργήθηκαν με το Άρθρο 477 του Κώδικα.
Τροποποίηση των Άρθρων 383 και 389 δεν εντοπίσαμε σε κανένα φύλλο ΦΕΚ Α΄ από το 89/2026 έως και το 185/09.11.2026, το νεότερο φύλλο Α΄ που βρήκαμε δημοσιευμένο στις 11.11.2026.
Η πρώτη προϋπόθεση: κατασκευή έως τις 28.07.2011
Υπάγεται μόνο ό,τι είχε συντελεστεί έως τις 28.07.2011. Το Άρθρο 383 ορίζει: «Οι αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης που έχουν συντελεστεί μέχρι τις 28.7.2011, μπορούν να δηλωθούν και να υπαχθούν στις διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου, εφόσον δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις του άρθρου 374.»
Δύο έλεγχοι προηγούνται επομένως κάθε δήλωσης: ο χρόνος κατασκευής, και το Άρθρο 374 του Κώδικα, που ορίζει πότε η υπαγωγή απαγορεύεται.
Οι πέντε κατηγορίες: Άρθρο 383
Το Άρθρο 383 κατατάσσει τις αυθαίρετες κατασκευές και χρήσεις σε πέντε κατηγορίες. Οι τέσσερις πρώτες οδηγούν σε οριστική εξαίρεση από την κατεδάφιση, η πέμπτη σε αναστολή κυρώσεων.
| Κατηγορία | Τι καλύπτει | Τι καταβάλλεται | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|
| 1 (περ. α΄) | Κατασκευές ή αλλαγές χρήσης σε κτίρια με επικρατούσα χρήση κατοικίας, ολοκληρωμένες πριν από τις 09.06.1975 | Παράβολο 250 ευρώ, χωρίς ενιαίο ειδικό πρόστιμο | Οριστική εξαίρεση από την κατεδάφιση |
| 2 (περ. β΄) | Κατασκευές ολοκληρωμένες πριν από την 01.01.1983 | Παράβολο και ενιαίο ειδικό πρόστιμο | Οριστική εξαίρεση από την κατεδάφιση |
| 3 (περ. γ΄) | Μικρές παραβάσεις του καταλόγου της περ. γ΄, εφόσον δεν περιλαμβάνονται στο Άρθρο 316 | Παράβολο 250 ευρώ, χωρίς ειδικό πρόστιμο | Οριστική εξαίρεση από την κατεδάφιση |
| 4 (περ. δ΄) | Υπερβάσεις έως τα όρια της περ. δ΄ και αλλαγές χρήσης εντός σχεδίου σύμφωνες με τις επιτρεπόμενες χρήσεις | Παράβολο και ενιαίο ειδικό πρόστιμο | Οριστική εξαίρεση από την κατεδάφιση |
| 5 (περ. ε΄) | Όσα δεν περιλαμβάνονται στις κατηγορίες 1 έως 4 | Παράβολο και ενιαίο ειδικό πρόστιμο | Αναστολή κυρώσεων για 30 έτη |
Στην κατηγορία 3 ανήκουν, μεταξύ άλλων, η υπέρβαση της επιφάνειας εξωστών έως 20%, η αλλαγή διαστάσεων και η μετατόπιση ανοιγμάτων, η πέργκολα έως 50 τ.μ., η αποθήκη έως 15 τ.μ. με μέσο ύψος έως 2,50 μ., και οι αλλαγές στις εξωτερικές διαστάσεις του περιγράμματος έως 5%, εφόσον η επιφάνεια δεν μεταβάλλεται πάνω από 5%.
Η κατηγορία 4 έχει πέντε υποπεριπτώσεις:
- υπέρβαση έως 20% των μεγεθών κάλυψης, δόμησης και ύψους (δα΄),
- υπέρβαση έως 40% της κάλυψης και της δόμησης και έως 20% του ύψους, εφόσον οι αυθαίρετες κατασκευές δεν υπερβαίνουν τα 250 τ.μ. για χρήση κατοικίας ανά ιδιοκτησία και τα 1.000 τ.μ. κτιρίου συνολικά, ούτε τα 1.000 τ.μ. για τις λοιπές χρήσεις (δβ΄),
- κατασκευές σε ακίνητα με οικοδομική άδεια, ανεξαρτήτως ποσοστού υπέρβασης της κάλυψης ή της δόμησης, όταν δεν ξεπερνούν τα 50 τ.μ. σε συνολική δόμηση (δγ΄),
- αλλαγές χρήσης εντός σχεδίου, εφόσον η χρήση είναι σύμφωνη με τις επιτρεπόμενες χρήσεις της περιοχής (δδ΄),
- ημιυπαίθριοι χώροι σε κτίσματα εκτός σχεδίου, με υπέρβαση έως 60% της κάλυψης και της δόμησης (δε΄).
Στα ποσοστά της υποπερ. δβ΄ το κείμενο ορίζει ότι «συνυπολογίζονται όλα τα αυθαίρετα κτίσματα επί του ακινήτου», μαζί με όσα έχουν υπαχθεί στους ν. 3775/2009, 3843/2010, 4014/2011 και 4178/2013. Το τελευταίο εδάφιο της περ. δ΄ αφήνει έξω τις κατασκευές που βρίσκονται εντός προκηπίου κατά περισσότερο από 20 εκατοστά: αυτές δεν εξαιρούνται της κατεδάφισης.
Τι υπάγεται έως 31.03.2028: Άρθρο 389 παρ. 1
Έως το 2028 μένουν ανοιχτές μόνο οι κατηγορίες 1 έως 4. Η παρ. 1 του Άρθρου 389 ορίζει: «Μετά από την παρέλευση της προθεσμίας αυτής και μέχρι και τις 31.3.2028 επιτρέπεται η υπαγωγή στις διατάξεις του παρόντος Κεφαλαίου μόνο για αυθαίρετες κατασκευές και αλλαγές χρήσης των κατηγοριών 1 έως και 4 του άρθρου 9 του ν. 4178/2013 (Α’ 174) και των κατηγοριών 1 έως και 4 του άρθρου 383 του παρόντος Κώδικα που πραγματοποιήθηκαν μέχρι τις 28.7.2011.» Η προθεσμία στην οποία αναφέρεται είναι η 30.09.2020.
Η υπαγωγή σε αυτό το διάστημα έχει έναν επιπλέον όρο: «η καταχώριση της ταυτότητας του κτιρίου ή της διηρημένης ιδιοκτησίας στο ηλεκτρονικό μητρώο του άρθρου 351 αποτελεί όρο για την επέλευση των συνεπειών της υπαγωγής».
Η κατηγορία 5: κλειστή, με ειδικές περιπτώσεις
Η κατηγορία 5 δεν υπάγεται με τον γενικό κανόνα μετά τις 30.09.2020. Η περ. ε΄ του Άρθρου 383 απαριθμεί ειδικές περιπτώσεις με δικές τους προθεσμίες: ακίνητα που αποκτώνται μέσω αναγκαστικού πλειστηριασμού (εγ΄), κατόπιν κληρονομικής διαδοχής (εδ΄), ακίνητα που επανέρχονται μετά από σύμβαση leasing (εε΄), ακίνητα που μεταβιβάζονται στην Εταιρεία Ακινήτων του Δημοσίου (εστ΄) και ακίνητα σε περιοχές που κηρύχθηκαν το 2020 σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (εζ΄).
Οι προθεσμίες αυτές συνδέονται με την 31.12.2025 ή με διάστημα δύο ετών από τις 09.12.2020. Στις υποπερ. εδ΄, εε΄ και εστ΄ το κείμενο θέτει την 31.12.2025 ως απώτατο όριο. Στην υποπερ. εγ΄ η διατύπωση είναι διαζευκτική: η αίτηση υποβάλλεται «εντός ενός (1) έτους από την έκδοση της κατακυρωτικής έκθεσης ή μέχρι τις 31.12.2025». Αν ακίνητο από πλειστηριασμό με κατακυρωτική έκθεση μετά το 2025 υπάγεται ακόμη, είναι ζήτημα ερμηνείας που επιβεβαιώνετε πριν από τη δήλωση.
Το πρόστιμο και οι προσαυξήσεις: Άρθρο 389 παρ. 2 έως 4
Για υπαγωγές μετά την 01.10.2020 το ενιαίο ειδικό πρόστιμο καταβάλλεται προσαυξημένο. Το πρόστιμο υπολογίζεται κατά το Παράρτημα του Άρθρου 399, και η παρ. 3 ορίζει τις προσαυξήσεις ανά διάστημα υπαγωγής:
| Υπαγωγή | Προσαύξηση | Περίπτωση της παρ. 3 |
|---|---|---|
| 01.10.2020 έως 30.09.2021 | 20% | περ. β΄ |
| 01.10.2021 έως 30.09.2022 | 25% | περ. γ΄ |
| 01.10.2022 έως 30.09.2023 | 30% | περ. δ΄ |
| 01.10.2023 έως 30.09.2024 | 35% | περ. ε΄ |
| 01.10.2024 έως 31.03.2026 | 40% | περ. στ΄ |
Εδώ το κείμενο έχει κενό. Η παρ. 1 ορίζει ότι για τις υπαγωγές από την 01.10.2020 έως και τις 31.03.2028 το πρόστιμο προσαυξάνεται κατά τις περ. β΄ έως στ΄ της παρ. 3, όμως η τελευταία περίπτωση φτάνει έως τις 31.03.2026. Για υπαγωγές από την 01.04.2026 το Άρθρο 389 δεν ορίζει ποσοστό. Ποιο ποσοστό εφαρμόζεται στην πράξη το επιβεβαιώνετε στο πληροφοριακό σύστημα πριν υπολογίσετε το πρόστιμο για τον ιδιοκτήτη.
Τρεις ακόμη κανόνες αλλάζουν το ποσό:
- Προσαύξηση 10% όταν η κατασκευή ή η χρήση βρίσκεται σε περιοχή προστασίας για την οποία ισχύει προεδρικό διάταγμα καθορισμού όρων δόμησης (παρ. 3 περ. α΄).
- Μείωση 10% όταν υποβάλλεται μελέτη στατικής επάρκειας, και 20% στις υπαγωγές των Άρθρων 405 και 406 (παρ. 2 περ. γ΄ και δ΄).
- Αν το αρμόδιο παρατηρητήριο εντοπίσει την αυθαίρετη κατασκευή ή αλλαγή χρήσης πριν από την ημερομηνία υπαγωγής, οι μειώσεις της παρ. 2 δεν ισχύουν και το πρόστιμο αυξάνεται κατά 20% (παρ. 4).
Οι παρ. 5 έως 7 προβλέπουν μείωση του προστίμου κατά το κόστος εργασιών που ολοκληρώνονται: εργασίες προσαρμογής έως 50%, στατική ενίσχυση έως 60%, 50% ή 30% ανάλογα με τη ζώνη σεισμικής επικινδυνότητας, και ενεργειακή αναβάθμιση έως 50% ή 30% ανάλογα με το μέγεθος της υπέρβασης.
Τι να ελέγχετε πριν από τη δήλωση
- Τεκμηριώνετε ότι η κατασκευή ή η αλλαγή χρήσης είχε συντελεστεί έως τις 28.07.2011.
- Ελέγχετε ότι δεν εμπίπτει στις απαγορεύσεις του Άρθρου 374.
- Κατατάσσετε σε κατηγορία αφού συνυπολογίσετε όλα τα αυθαίρετα του ακινήτου. Αν το σύνολο ξεπερνά τα όρια της κατηγορίας 4, η περίπτωση πέφτει στην κατηγορία 5 και δεν υπάγεται με τον γενικό κανόνα.
- Επιβεβαιώνετε το ποσοστό προσαύξησης που εφαρμόζεται την ημέρα της υπαγωγής.
- Προγραμματίζετε την καταχώριση της ταυτότητας του κτιρίου ή της διηρημένης ιδιοκτησίας. Χωρίς αυτήν δεν επέρχονται οι συνέπειες της υπαγωγής.
Πηγές
- Συγγραφή
- Δημοσθένης Κανελάκης, Co-Founder & COO
Εργαλείο πληροφόρησης, όχι νομική συμβουλή. Η επαγγελματική ευθύνη παραμένει στον μηχανικό.